پاسخ کريم خان زند به پيشنهاد روسيه

بيست و هفتم نوامبر سال 1770 ميلادي کريم خان زند، وکيل ايرانيان، در عمارتي در شيراز که امروز «موزه پارس» ناميده مي شود، فرستاده روسيه را پذيرفت که رنج سفر دو هزار و پانصد کيلومتري از سن پترزبورگ تا شيراز را بر خود هموار کرده بود تا پيام تزار روسيه را به فرمانرواي ايران برساند. سفير تزار خبر پيروزي روسيه بر عثماني را در جنگ دريايي به اطلاع خان رسانيد و تمايل تزار را به داشتن روابط دوستانه و اتحاد با وي اعلام داشت. فرستاده تزار انتظار داشت که کريم خان که دو بار با عثماني بر سر بصره جنگيده بود از شنيدن خبر شکست دريايي عثماني خرسند شود که کريم خان ابرو در هم کشيد و خطاب به سفير تزار گفت که شکست ملت ديگر ما را شاد نمي کند و سفير تزار (طبق نوشته هاي به جاي مانده از او، به قلم خودش) شوکه شد و بعداً به تزار گزارش داد که اتحاد با کريم خان را برضد عثماني فراموش کند و اضافه کرده بود که کريم خان با همه رهبراني که ديده، درباره آنان شنيده و در کتب تاريخ خوانده است فرق دارد، زيرا خودش را يک تبعه عادي مانند ساير مردم مي داند، مردي است به غايت فروتن و بدون هرگونه افاده؛ رفتارش هم ديپلماتيک نيست و ديدار با او تشريفات ندارد.

بايد دانست که کريم خان در هر دو جنگ خود با عثماني بر سر بصره پيروز شده بود. وي علاوه بر دور ساختن عثماني از منطقه بصره، هلندي ها را هم از خارک و جزاير اطراف آن اخراج کرده بود.

کريم خان که از پذيرفتن عنوان شاهي و تاسيس سلسله اجتناب مي کرد نسبت به امنيت خليج فارس و خوزستان حساس بود.

مورخان اروپايي کريم خان را مردي عادل و منصف و يک ايراني فوق العاده و شخصيتي منحصر به فرد در تاريخ توصيف کرده و درباره اش به نقل از ديپلمات هاي اروپايي و ميسيون هاي مسيحي نوشته اند؛ کريم خان که از يک نژاد خالص ايراني (لر) بود از ديدن شادي مردم شاد مي شد و براي شاد کردن شيرازي ها از جيب خودش (نه از خزانه عمومي) به نوازندگان پول مي داد که در ميدان هاي شهر ساز بزنند و اگر فرصتي به دست مي آورد درطباخي هاي عمومي در کنار مردم عادي غذا صرف مي کرد و با شنيدن گفت وگوي آنان با يکديگر از دشواري ها آگاه مي شد و اين مسائل را حل مي کرد. به نوشته منشي کريم خان، به باور نماينده ايرانيان (کريم خان) مسائل کوچکند که گاهي دفعتاً چنان بزرگ مي شوند که دودماني را منقرض مي کنند.

کريم خان که رييس طايفه زند از مردم «لïر- بختياري» و يکي از ژنرال هاي ارتش نادرشاه بود؛ پس از قتل نادر (دهم ژوئن 1747 در يک کودتاي نظامي در قوچان)، در سخت ترين شرايط تصميم گرفت مانع

از هم گسيختگي ايران شود؛ زيرا پس از کودتا، هر ژنرال در يک منطقه از کشور پرچم خودمختاري برافراشته بود. از جمله ژنرال احمدخاني دراني در قندهار. در اين هرج و مرج، کريم خان با ده سال تلاش يکايک اين مدعيان را سرکوب و يا غير فعال کرد، ولي پس از هر پيروزي، مغلوبين را مورد بخشودگي قرار داد و دشمنان مقتولش را با احترام و تشريفات مرسوم دفن کرد و با اين که بناي کاخ گلستان را در تهران آغاز کرده بود، شهر شيراز را پايتخت کشور قرار داد تا بازگشتي به عهد باستان و در مجاورت تخت جمشيد باشد.

وي با ايجاد يک نظام اداري- قضايي کارآمد آرامشي را به ايران بازگردانيد که قرن ها روي آن را به خود نديده بود.

کريم خان در طول 30 سال زمامداري اش به عمران و آباداني فراوان دست زد. تجارت را تشويق و ماليات کارگران و کشاورزان را لغو کرد. در شيراز بناهاي متعدد از جمله مسجد و بازار وکيل را ساخت. حافظيه و آرامگاه سعدي از کارهاي اوست. وي در کرمان نيز دست به عمران زد و بازسازي مسجد جامع مظفريه از يادگارهاي اوست و به همين سبب کرماني ها لطفعلي خان نوه وي را در روزهاي سخت در پناه خود قرار دادند که گرفتار شقاوت و بي رحمي دشمن او آغامحمدخان قاجار شدند و...